| .......... |
.
|
NYATIWO,
.
NYATIWO.
HERNA .
,.
"DZADZRADO".
NUNONLOR
SIA
|
Nunlorla Phil
Bartle
Egormerderla
Victor Tsikpe-Morttey
|
.
..
| Ler
nukporkpor nu la,nornormer mader amerdzi kuraa ler miafer dorder asimer enyer dziku. ––
alersi
mietror asi ler enuti. Aber
amergbertorwo la,nornormer gerdewo ler miasi, eye dziku enyer wodomer tor deka ko.Dziku
kporkpor la amegbertor tor ko wonye. Merdzer ber dzikukporkpor nawor ber azu agordzerla
alo ado moya nami gobii o. Gormerserser nanor anyi ber amersiamer fer nornormer wonyer. |
... |
Miafer
worna ler dziku mer aternu ader abi miafer dorworna nuti. ler kormer kplormorwo dzi,numertoto
kpler dorwor savor worlawo alo dorworviwo dzikporkpor. Nenyerber dorder asitor,dorsavorworla,dorworvi
alo kormertor wor vodada,vevietor vodada si agbler nu ler miafer tadodzikperwo nuti,ler
kpordernumer la,edia dziku dodo nami ler xeyixi si dzi tututu wohia ber miawordor
kpler dzifafa. |
..
| Nenyerber
miekpor ameader wor vodada si kuder miafer tadodzikper nuti la,edzrber miadzer sii
berna sidzerdzer vodada la kpler efer dziku dodo nami tala ehiaber miadzra miadokui
do na dziku sia torgbi dzi dudu.Miakpor egbor ber mieder afor adu dzikudonamer siadzi
ler miadokuiwosi berna magbler nu tso miafer dorwornawo nuti ler amer bubuwo fer
nkumer o. |
. |
Ker,nenyer
ber mieternu du miafer dziku la dzi ko hafi , miaternu alerfor der nusi alo worna
si diber yeado dziku nami la nuti.Nernyerber dzikudonamer la tso dornamerla, alo
dorworsavorla,dorworvi alo kormer tor gbor la,miaternu ader afor ger dodo si ler
dodo mer ler nyatia mer, Vodada.
Gormerserser anor miafer aforderder mer nernyerber dzifafa nor emer. |
.
..
..
| Xeaderwoxi
wodorner ber fufofo gbor agber,Wodee tso Grik Nyati anima (life....... agber, soul......
luvor , fire... edzo , auto-movement.....dokui vava). Ana agber alo ado nuser kormer
alerber woaternu aderzor ler edokui si alerber woanor agber atsi der edzi. |
. |
Xeaderwoxi
wozarne der zorderder terfer. Animation..Gbor agber gormer enyer dekaworwor kpler
zorderder nana kormer ber woaternu awor nusi wodiber yeawor. |
..
| Nuserdodo
Kormer Mornuwo zana agber nana kormer kpler aforderder deka de ngor,ezana amerkporkplor
nornu nusorsror tsor dona kormer la der ngorgber,alo efiana haborborwo alesi woawor
dodo akpor woanutor fer ngoryinyawo gbor. Ekplana efer kormerviwo kpler kormer mertsitsiwo
ler amerkpiormornuwo mer alerber kormer la teanu trona asi ler wofer ngoryinyawo
nuti. |
..... |
Edona
nuser eye wofiana mornu dzidudu dorworlawo,kormer fufofo dzikporlawo kpler kormer
mertsitsiwo ber woa der asi ler morkporkpor na xixer torwo fer kperkperder amenu
morwodzi eye wonana dokuidzixorser mornuwo ber kormerviwo aternu ado dzesi dudzrado
mornuwo kpler norfer kpler mordodowo tutu kpler dudzadzrado mornuwo. |
.
..
..
.
|
(Jama: animator,Inglis: agbernala, amerkpiorla, dunyadorworla,
Spañia: activista,
Filipino/Tagalog: Pagbibigay-Buhay,
Françey: mobilisateur, animateur,
Italiator: animatore,
Swahili: ramsisha. Portukis: animador,
Romãnã: animator)
|
..
..
|
Dekematsorlermer
enyer agbernornor ator siwo dzi
hiakamer
kpler
dokuisimanormanor tuna xo do domer tor deka.
|
..
| Xeaderwoxi
la edonago tso susu bada mer. Gake,
"Do gberda na Mawu, gaker ha ku wo akro nado torfo," Rorsiatorwo fer alobalo,na
derderfia berna mieler Mawusimer ,gaker ehia nami ber miakperder miadokuiwo nuti. |
.. |
Wowor
mi kpler nuterter gederwo :nu mer tsatsia ,alordodo,fufofo kpler susu ber miakplor
miadokuiwo kpler agberdzidzer; miakpor egborberna mimatsor Mawu alo Allah nyanya
atsor do taflatser anor akufia worm o. |
.
.
..
| Agbernornor
ator siwo dzi hiakamer tuna xo do la
enyer manyamanya.
amergerde wotsor alo woser nyagber,manyamanya, mer ber dzugber. Nukper deker meler
emer ner mie gblor ber ameaderwo menya nanerwo o. |
. |
Edzer
ha berna,mia dzer sii ber manyamanya kpler asokuku wonyer nornormer eve siwo domer
vovototo ler. Amertsitsiwo aternu asrornu, eye merhiaber natsorwo aber deviwo alo
amerdigborwo o,nermernyer nernerma o la axer wofer nusror mornu .. |
..
|
Manyamanya
fia ber numanya, gaker asokuku fia ber numanyamanya, eye larmumu fia ber naner mawormawor
to egbor ber nusiaworwor ler nyanyamer ha.Manyamanya ,asokuku kpler and larmumu wonyer
nornormer vovovo wo
|
.
.
..
.....
|
Nuterter, nuser
alo lamerser
si
ler kormer alo haborbor si.Nenyer mie nyoer la empowered,ekporna
nuser der edzi.
|
..
|
Jama:Macht, empowerment, die
stärkung, leistungsfähigkeit,
Inglis: capacity, power, strength,
Spañia: capacidad, potenciación, Filipino/Tagalog: kakayahan, pagpapalakas, Françey: capacité, empowerment,
Italia: empowerment, Swahili: uwezo, Portukis: capacidade, fortalecendo,
Romãnã: capacitate, Pyccкий: paзвития,
Somali: awooda)
|
......
...
...
| Si
dzerdzer vovototo ler kperkpermer tutuderdzi kpler kperkpermer tutu eler dzersi dodo
afisi nuser donamer herna dorworna sia tso na. |
.
|
Nyagber
"kperkpermer tutu" efia ber dorworha siker mertso kormea mer alo haborbor la mer
o la gbor dorworna si woatsor atu kperkpermer la tso. |
....
| Gormer
serser siawo tso sidzerdzer siwo ler "amerha
kporkplor mornuwo mer." |
.
|
Nyagber
everlia "kperkpermer tutuderdzi,"to vovo, eye wofianaber dorworna si herna tutuderdzia
varna la ertso kor la mer alo haborbor la mer. |
....
.
|
(Jama: leistungsaufbau; leistungsentwicklung,
Inglis: capacity
development,
Spañia: desarrollo
de la capacidad,
Filipino/Tagalog; paglilinang
ng kakayahan, Françey: renforcement
des capacités, développement
des capacités, bâtiment
de capacité, développement
de capacité, fortifier
de la communauté,
हिन्दी (Hindi): षमता विकास, अधिकारिकरण, Swahili: kujengea
uwezo, Portukis: desenvolvimento
de capacidade, Romãnã: dezvoltarea
capacitatii, Somali: awoodsiinta)
|
..
...
| Aza
dudu enyer dzesi dede nuterfer worwor ler dzidzor mer ,worna siwo dzer na aza dudu
la enyer worna si dona tefer na amer alo nububuwo. Aza dudu enyer hahome dzidzor
dodo der amer nuti kpler nkerker deka eve alo xeyixi tiatia der fer agro tutu kper
dzidzor dona amerdokuiwo. |
. |
Aber
amerkplorla,aza dudu ler kormer kporkplor to haho dorworna mer vado ernu wufer la
ehia eye wonyer dzesi dodo nusernana kormer blibo la,eye woderfia gbadzaa ber kormer
blibo la fer dokuisi dorworna efia vide. |
.
....
.
...
| Kperkperdernu
nana numanorsitorwo alo hiatorwo enyer nyuiworwor,eye miekporna worna sia ler xixerme
Mawu suborhawo kata mer.Gake nunana ler nunana mer.
|
.
|
Nenyer
wo nunana mer kpernader hiator nuti ber woazu
erdokuisinorla o la,
ker
wo nunana meler nuser dom alo ler kperkperdernu nam ber woazu edokui si norla o. |
....
| Nernyerber
enana gaviwo nubiala ler mor dododzi la,ker nerler herher nam nubiala la be wonor
nubiabia dzi. |
. |
Nernyerber
dodo nyuie ler wo kperkperdernu nana nuti eye wodona nuser exorla la (kpor nutinya
tso Mohamed kpler erka nuti ler Nutinyawo),ekerma
nunana la ernyer nunyanya nyuie. |
.
.
..
| Nyagber
"Kormer"zaza valer mor gerdewo nu. |
. |
Dzordzormer
nusrorlawo dorna kormer aber amerha si ler fomer deka mer,alo ler fomer tovovo bubuwo
mer,eye kamerterter kpler kadodo herwo bla zu fufofo blibo. |
..
| Tso
xeyixi simer xixermernusrorlawo kpler nunya kaka dorworlawo tsor mor vovovowo ler
xerxermer dukor vovovowo mer aber ka, ener eye wotsorwo lor nunya alo nusorsror fer
dor, si tsia nusrorlawo kpler nyamerkalawo ler xerxeamer fer dzoguiwo kata mer hertsor
nkor ner ber intanet si gorme enyer dor tsatsia la,nusrolawo kpler nunya fialawo
kpler emerdzrolawo vafofu ler dorlorlor nuti eye wogbago to dukorwo fer lifowo dzi.Woternu
kpernata ler mor vovovo siwo ler dukor vovovo mer eye woworna adanu kpler susu to
mor siwo tsiawo aber dor ener la mer. |
. |
Tadodzi
ler miafer nusrorfer sia si ler tsatsiamer kpler nusrorfer dorlorlorwo enyer ber
mietsor kormer gormer derder aber amergbagberwo fer kormer,kpler lifowo(nergber esiwo
kerker aber amerha tsatsalawo fer kormer),ler kpordernumer aber kormer siwo terder
dufufofo gawo nuti, heryi
korfer suesuewo dzi.Kpor
Amernorfer. |
..
| Kormer
mernyer amergbertor fer fufofo ko onyer o.Kerbon enyer nugbagber blibo si dogo tso
kornu
mer eye wonyer efer akpa si,nyer
worna dziyiyiwo ler amerwo domer,nusianu si nyer nusorsror. Efer axa ader woenyer:mor
nuti dorwornawo kpler adanuwo,nu homer wo fer nya ,amerwo titina dzidudu ,amer domernyawo
fer tortromornuwo,haho dzixorserwo,xorsewo kpler susuwo. Menyer dzordzormer nunana
o,ker bon ertsona nusorsror me. |
. |
Aber
ati alo nugbagber bubu siwo aternu adzer to wofer dzorfer fofoniwo nuti la,amergbertorsiwo
wor kormer blibo la woatenu adogo ayi eye woagbor,to ku mer,dzidzi mer alo tsa didi
mer,eye efer agber kpler tsitsi ayi erdzi.Menyer nu tsakatsaka o,si zu derka kpler
nutovo kuraa, having , nuworna bubuwo worwor,dikerker kpler livilili fer afer xoorxor.
Kormer enyer nu derka blibo si kper wu efer akpawo kata fer fufofo. Kpor "Nuka
enyer kormer alo sa." |
...
.
.
..
| Hafi
dorworna alo fufofo anyer kormerworna la,edzer ber worna la kpler nuworlawo kata
woatso kor alo sa la mer eye dor la dzi kporkpor kpler susu siwo kata ku der dor
la dzi kporkpor anor kormer viawo simer, |
. |
Haborbor
si mertso korlamer o alo dorworna terfeader si wova tu der korla mer la menyer kormeafer
dorworfer o.Eye togbor ber adanudodo aternu anor dorworlawo kpler kormer mertsitsiawo
ha la merfia ber dor la zu kormer dorworna o. |
..
| Vovototo
gobiade ler kormer dor worwor kpler dor worwor ler kormer womer.Nenyer xixer doworha
der vado doworfer der kor la mer (aber dornor kordzi,dzidudu fer worna dodowo ),ker
ema wo wonyer doworfer dodo der kormer. |
. |
Hafi
miaternu ador dorworna der ber kormer la fer dor kpler dzordzoenyernyer la,ehia berna
worna,nututu dorwornawo,kormer hahia dorwornawo,alo dorwornawo dzikporkpor,nakpor
kormer blibo la fer nkumer ler go sia go mer (menyer kormer la fer akpader ko o).
Nu vevietor enyer ber dodoworwor nanyer kormer la fer dor.woawor dodoawo tso kor
lamer eye dodoworlawo nanyer kormertorwo. |
..
.
.
| Kormer
Dordodo Dzikporfer: |
...
| Kormer
Dordodo Dzikporfer enyer dorworfer si wodo tso kor la mer,afisi dodoworwor (Dordzikporkpor
kpler dodoworwor)tsona kormer blibo la gbor. |
. |
Dorworha
si wodo tso afibubu,eye wofer dodowo worfer mertso kor la mer o, gaker wotu dorwor
norfer la der kor la mer la,manyer kormer dorworfer o.Kpor efer Nkor nana , Kormer
Dordodo Dzikporfer. |
...
.
...
| Dzadzrado
gormerderder ler nunornlor siamer enyer amerwo dzadzrado ler nutila kpler susu mer.
Nutila(dzodzormer) alo susumer(doryoryor) fer kperkperdernu na kormervisiwo nuti
fuderder ka ler nutila kpler tamerbubu mer. |
. |
Zi
alesi wonyer kormer dzrado dorworfer la,dodoworwor kpler dzikpokpor herna nuwor amertorwo
anyer vide na nuwor amertorwo tso kor lamer eye menyer tso afibubu o. |
,
.
...
...
| Nenyer
mietor ati edzi ber kormer alordodo to vovo na kormer nudzordzor (togbor ber amer
gerdewo tsorwo abe nuderka ener), mie derna emer kperder enuti berna worna eversiawo
kata wohia. |
. |
Zi
alersi kormer alordodo nana ber kormer wornawo nyer kormeviwo fer worwor la,kormer
nudzordzor nana berna kormerviwo dziderfo berna dorworna la nyer yerwo nutor fer
dor dodo,menyer aber nunana ko o. |
.
| Mie
biana ber kormer nunana der kormer dordodo si wo mer miafer asi ler la nader dorla
kata fer ho afa.Gba la amerwo xorna miafer didi sia kpler dzitsitsi kpler dzidelefor
tso kormerviawo gbor. Ker ner mieder emer ber nerwobu wofer alododo der dor la nuti
la woa kpor dzersi ber yerwo fer alordodo enyer ho blibo. |
. |
Mie
torna asi edzi ber xeyiyi sinu kormerviwo,vevietor amersiwo der asi dorla dodo mer
aber amer tsitsiwo kpler wofer adanuwo enyer nuga der si wotsor der dor la dodo mer,eye
nernyerber miebu wofer adanuwo ,xeyixi kpler wornawo fer ho me. Tsorkperder esiawo
nutila mietorna asi kerlorlor kpler ba kpler anyi nudor wornawo kata aber nudzordzorwo
tso kormerviwo gbor eye ehia ber woabui atsor kperder wofer alordo mornu bubuawo
nuti kpler dzersi ber yerwo fer alordodo edzer bubu. |
.
.
..
| Nernyerber
Kormer tutuderdzi ler edzi yim la, etsina. Kpor nyagber, Tutu
der edzi..
Menyer egormer kokoko enyer lololo der edzi alo ho kporkpor der edzi o.Ergomer enyer
toto dedzi kpler serser der edzi. |
. |
Kormer
kplorla mertuna kormer der edzi aber alersi serfofo ha mer korkorna der edzi nernyer
ber amea der tor der enuti ler eherm do der dzimer o.Kormer (aber amerha fer fufofo)
tuna edokui der edzi. Amerkplorla ya la deko woanyor,ado nuser eye woafia mornu nyuie
kormer viawo. |
..
| Amerwo
buna ber kormer tutu derdzi enyer ga kporkpor der edziwu ––
dzidzi
der kormerviwo fer hokporkpor dzi.Aternu anor emer,gake videawo sorgbor wu esia. |
. |
Enyer
totror ler amerha fer nyawo kpler dodowo mer, afisi kormer la va tsina ler edokui
mer,kple dofer yeyewo ,kpler ngoryi fer nuser ler efer alordzoe wo kata simer. |
.
|
Tutuderdzi
gormer ernyer tsitsi alo lorlior ler kor fer alordzoe ader wokata me. Erto
vovo na nuserdodo kormer si ernyer nuser kporkpor.Togbor ber nyagber ever siawo gormer
derder tovo ha la,wogormer derder wodernu emer na wonoerwo.
|
.
...
...
|
Nuterter
nana Kormer enyer nuterter naner ber woaternu awor nuwo ler erdokuisi.
|
.
|
Ersorgborwu
kormerdorwornawo dziyiyi aber mordodowo,korkoernyernyer dzikpordorwo,tsilerler na
kormertorwo,mornunana nusorsror, nusrorteferwo kpler doryornyarwo.
|
.
| Derderfia
enyer nuterter kporkpor der erdzi kpler nuserIt. Erfia adanu nyanya der erdzi,kakader
dokuidzi tutuder erdzi,kpler dorwornawo dzikporkpo wu tsa. Tortror siawo mervana
tso dormernyo torwo kpler nunanawo tso xixer o. Nusiawo worwor tsorna kormerdorwo
dodo kpler wodzikporkpor,kpler kormerviwo kata fer asi derder womer tso dorlar gormer
dzerfer kpler susu dodo to ngor herna dorwornuwo didi tso kor lamer, kpler
sidzerdzer nutornyernyer kpler kormernuwo dzikporkpor tso gormerdzerdzer yi nuwufer. |
. |
Titina
dzidudu fer nuser nana kormer la tso serwo worwor ternu nana kperkperdernu ler asikperkper
der kormerdorwo kpler kormernyawo fer dodowo worwor mer eye wotuna korlamer dzidudu
kpler alordodo ler kormerviawo kata domer,aber nuterter ler serwor danuwo nyanya
mer tso kormer la tutuderdzi kpler wofer ngoryiyi ,nuser,kperkpermer kpler nuterter
tsiatsia fer mornuwo, nuserdodo. |
.
|
Kormer
tutuderdzi gormer ernyer tsitsi kpler lorlio alo numamerworwor ler kor fer alordzoe
aderwo kata mer. Erto
vovo tso nuserdodo kormer si gormer enyer serser der erdzi. Togbor ber nyagber ever
siawo gormerderder tovo ha,wogormer derder dernu wonoerwo me.
|
.
..
| Kormer
Dordzikporkpor Fer Herher: |
...
| Kormer dordzikporkpor
fer herher ernyer
hiadziderder mornu,nuserdodo hovi dorworna kormerwo ler dodoworwor kpler dzikporkpor
tso amer norferwo kormer kperdernu terferwo kplerdorwo, norfearwo tutu ,wozaza kpler
wodzikporkpor.Esia enyer herher na dorworna mernyer adanu fiafia ko alo nunya derder
fia amer ko o . |
. |
Herher,aber
nuserdodo mornu na kormer hovitorwo ,berna woakpor hiaderderda fer vide,berna kormer
alordodo nadzi der erdzi,berna dzidzi der erdzi anyor ler tsortsoler kormer kplornyawo
kpler nuserdodo xorxor tso titina dzidudu la gbor na dokuidorwo worwor mer,edidi
boo wu tso nufiamornu bubusiwo hia na nyagormerderder kpler adanuwo fiafia nusrorlawo
.Kperkperdernu bubuawoe nyer kporkplor
kpler dodoworwor
wodzikporkpor.Esiawo
enyer amerhermornu siwo to vovo tso amerhermornu siwo nufialawo zana erdzierdzi.
. |
.
|
Amerhermor
siawo zaza der nufiamornu xoxoawo terfe aternu ader nusrormornu la dzi kportor, eye
woanaber herher mornu ader amerblermornu,amerkporkplor kpler dodowodzikporkpor nusorsrorwo
la dzi akportor.
|
...
| Dordzikporkpor
fer Herher ernyer
nusorsror siwo wodo na amernunorlawo kpler woyomer kperdernutorwo ler gadidi mornuwo
dzi aber dorworna na dorworha siw fer dor enyer doworwor kpler morkporkpor na vide
kporkpor ler ga homer. |
. |
Wotror
asi ler herher la nuti ler afisia,eye wotsor amerhermor siwo dzerna dorworhaborborwo
der nusorsror wommer,alerber herher siawo nafia amerkporkplor eye woado nuser nusrorlawo
fer nuterter ler kormer siwo fer howorwor ler sue la woafofu,akperder wodokuiwo nuti,herna
tutuderdzi ler wofer korwo kpler mornukporkporwo mer. |
.
.
..
| Kormer
asikperkper ewu kperkper der dor nuti alo nudzordzor;eyae nyer asiderder dodowo worwormer,kormer
dorworwor wo tsiatsia,erdodo,erworwor,erdzikporkpor,dorla fer viderder dodokpor,erworwor
mornuwo dzikporkpor.Erto vovo na kormer nudzordzor. |
. |
Amernya
Gborgbor der agber erdona
vivi der kor la fer wornawo nuti,kpler susu ber kor la nado dzersi woawo nutor fer
hahiawo , gormerdzerdzer kpler dodoworwor ler dorworna siwo hia na wowrwor,kpler
mornu didi na fufofo nuzazawo siwo ahia kpler wornawo dzi kporkpor. |
.
|
Kormer
sikperkper derderfia worna susu ber dodo siwo ka kormer la dodo aka amersiamer (mernyer
amer evea derwo ko )tso kormer la mer o (eye menyer xixer dorworha adeker o).
|
.
| Ler
morsianu la, kormer nudzodzor kporna nuser,erlabena erkperna der kormer la nuti ler
nuwodzi kporkpor mer nernyer ber woa wonutor fer ga wotsor der dor la mer. Miawo
ha mieder na nu tomer na Titina Dzidudu,kpler kperkperder amerhanuti haborborwo ber
woakper kormer la eye wokpler kormer la kata woafonu tso wofer dorwornawo kata nuti;ersia
ernyer kormer nyamerdzodzro. |
. |
Merhia
ber miatsor Kormer sikperkper ler afisia aber kormer nudzordzor alo kormer nyamerdzodzro
(aber alersi dorwoha kperkperderamernutor gedee wo tsorner ler vodadamornu ener);
asikperkper ler afisia gorme ernyer asikperkper alo asiderder susu derder mer,takporkpor
kpler fufofo kporkplor ler dzikporkpormer. |
.
..
...
| Nernyer
kperdernuna ha alo nunamer haborbor wowor nyamerdzodzro kpler kormer mertsitsiwo
alo kormer mer tsiatsiawo la,wo biana ber kormerla ahia dorworna der dodo maha. Nudodo
la enyena , "Ee."ler xersiaxi kloe Ker
haborbor la tsorna wofer nukporkporwo tsor yina na wofer dordzi kporlawo eye wonana
nutsotso ber yerwo dogo kormertorwo. Ersa mernyer nyaterfer o. |
. |
Nusi
yi erdzi enyer nyamerdzodzro,mernyer kormer sikperdernu nutor ler dodorworwor mer
o,dordodo kpler etsatsia na kormertorwo arnyer nuvevietor (ersia to vovo na dorworha
fer tsiatsia kpler nutsotso kpler didi). |
.
...
...
| Asikperkper
kpler nudzordzor gormerserser fluna miadomertor gederwo.Nernyer miadomertor gerde
mieser,nyaforkper,kormer sikperkper.mietsorner ber ergormer ernyer kormer nudzordzor.
Wo buna tamer tso asinu dorworna siwo hiaber kormertorwo nawor ler dorla nuti ko. |
. |
Vlotor
la,worna gedeewo vayi si na dedefia berna berlerler mernor kormerviwo nuti o,wotsorwo
aber kluviwo alo suborlawo eye zidzidzi nor wofer wornawo nuti(alo nutornyernye,aberanyigba,nududu).Mornu
si dzi woda asido ler derderm fia ler agbalervi sia mer la erto vovo tso anyra mornu
marwo gbor.Mornu si wo fiam ler tsortsorler emer ler afisia la fia tsortsor ler emer
na dodowo worwor,mernyer nuwodzordzor ko o. Xler
kormer alordodo alo asikperkper. |
.
...
...
| Anyasar
fer alordzo vivie deka si hia sidzerdzer enyer nusorsror ber ner mieder dzersi worna
masornku la,tsitrertsitsi der enuti dede ko merdorner do o.Ker bon,ergblerna nya
la der edzi. |
. |
Nukatae?
Elaberna tsitrertsi der amergbertorwo nuti dona vorvor eye woderna amerla fer dokuidzi
xorser dzikportor. Miedana
yi mergber neyer mierdogo tsitrertsitsi,eye der dordordo terfer la mier torna der
miafer worna la dzi wlina etar. |
...
| Nernyerber
mierler kormerkplormor dzi zorm la,dorworsavor worlawo dzikporkpor,alo dorwor terviwo
kporkplor mer la,erdzer ber mianor nuter ber vodadaworwor woadzer eye wohia ber mianor
dzadzrado mer na dordordowo worwor atsor do nuser susu kpler dodo siwo dodo der ngor
enyer miafer tadodzikper. . |
. |
Miafer
dziku kporkpor,tsitretsitsi kpler nkumer kaka na vodala ader wo dziku dzi akportor
ana "dzidzermer" gaker woderka fer dzidzermer kporkpor azu fer si adogo tso vider
siwo dzerna miafer dodowo fer dzidzerdzer mer. Lernku der Nyati siawo nuti: Vodadawo, Dziku,
kpler Dzorkper,
eye nadi mornu na dordordo worwor tsitrertsitsi kpler dziku manor ermetoer. |
...
..
.
..
| Erkerker
wu xerdudu kpler hadzidziwo dede ko,Kornu, ler amerdomer nyawo fer nusosror mer la,
enyer amerkormer fer agbernormornuwo kataa ,tadodo ler agbernornor sorsror ler amerwodomer,wotor
asiwo dzi ber woler hamr hamer ader: Asinudorwormornuwo, Nunoramersidzikporkpormornuwo, Titina
Dodoworwormornuwo, Amerdomernornormornuwo, Susudadakpormornuwo
kpler Xerxeme
Gormer Serser fer sidzerdzer. |
. |
Kornu
nyanya fer gormerdzefer enyer "Dzesi." Kornu menyer dzorkpli nunana o;enyer dzesiwo
sorsror kpler nkulerler der dzesiwo nuti.Xeadewoxi woyorner ber "gborgbormernunya,"elaberna
erdordor kpler ernyanya mesor kpler nusiwo nyer nusorsror na amergbertor ber woawornu
aber amer alo na afermerlawo alo gbermerlawo ber wofer nuwonawo aber azorli zorzor
nasor kpler wofomertorwo tor o. |
...
...
..
| Nudzodzro
gbernornor enyer agbernornor kpler susu berna fufofoade maternu akpor erdokui dzi
adzorger manormer tor o. |
. |
Ernyer
nusermanor amernuti si dormernyoworlawo kpler nuna amerlawo gblerna der erdzi..Xler
: Nudzodzro
Gbernornor. |
.
..
..
| Amer
gerde tsorner ber tutuderdzi gormer ernyer nuwo fer gborsorsor derdzi ler amersi
alo ler haborbor alo kormer torwo si, gaker ler nyaterfer mer la egorme nutor kuder
tortror kporkpor ler miafer nornormer,tamerbubu,norfer dorworwor kpler bubuawo gbor. |
.
|
Tutuderdzi
enyer tsitsi, eye kperkper ler tsitsi nu wu lamerkporkpor der edzi ko;ehia ber nuserdodo
kpler nunyanya der edzi nakper der lamerkporkpor nuti. |
....
| Nernyerber
kormer la kpor tutuderdzi la, edona
nuser
kpler
nunyamor geder wo. |
.
|
tortror
blibo dzena ler kor blibo la fer wornawo kata mer. |
....
| Xler
"Kornu."
Hotsui kple kesinornu hahiawo fer dzikporkpor dorworla abui berna tutuderdzi gormer
koe nyer hotsui dzidzi der erdzi( na kormer alo na kormertorwo);eye mor,xor kpler
dorwornuwo fer adanu dorworla asusu ber mor fer dorwornuser kpler dorwornuwo fer
nuserdorwo nyanya kpler wonuti dor worwor koenye tutuderdzi.. |
. |
Gake,ler
amerkplorla fer nyanya nu la,dorworna ever mawo nyer dorworna ader wodomer tor ever
siwo wor kornu fer derdienyernyer nornor mornuwo ler
kormer
si
trorna.Tutuderdzi gormer enyer kormer mornuwo tortror ler dorworna ader la kata worwor
mer:asinudor kpler mortutudorworna hamer fer adanuwo,hotsui kpler nunor amersi dorwornawo
fer adanu, amertitina dorwornawo fer adanu,amerdomernornor mornuwo,susudadakpor mornuwo
kpler sidzerdzer xerxeamer mornuwo. |
.
.
.
| Kornu
fer Dzidzerdzermer: |
...
...
|
Kormer
ernyer kornuwo alo amerdomernyawo fer nya,eyata dzidzerdzermeawo nyer kormer gormerserser
mornuwo. Xler: Dzidzerdzer
merwo.
|
.
...
...
.
| Dordada
nyer worna si axor asi ler kormer dzikporkpor mornuwo mer tsorwu morxerxer mornuwo
na dordzerdzer,morxerxer mornuawo ha devi wu eye wonyer amer nuworna si nuti vide
anor na kormer alo amerhawo be woazar nunor amersi sue si anor wosi herna dorlerler
bubu siwo derna fu na amer akpargatorwo ler kor la mer.Anyer vider blibo kpler nutrefer
worwor ber kormer dodowo kpler azorli zozor nakpor morxerxer mornuwo gborwu dordamor
kpler adanu xor asiwo fefler na amer xexlermer viader ko fer dordada (esia enyer
susu si WHO tsor derna mergber na berlerler na miadokuiwo kpler morxerxer na dorlerlerwo
fer agbernornor sorsror). |
. |
Sidzerdzer
sia, ana wo amerkplorla aternu atsitre kormer la fer didi gbator si nuti tamerbubu
gobii aderker mernor o nuti na dordafer vi tutu,eye ana woakpor eye woaser egormer
berna etsi kpler norfer korkoer wo gbor kporkpor ernyer morsidzi yer woaxermor na
dorlerkutsertser siwo tsona etsi fodifodi mer nami. |
.
.
...
| Agberbada
kpler alakpamornu. |
.
|
Alakpamornu
enyer mornu ator wodomerto deka siwo dzi miekporna hiakamer.
|
....
| Evana
kpler nkor nana vovovowo,wodomertor derwoe nye vlododo serdziworwor,ga kpler nusasa
bubuwo dzi makpormakpor nyuie,adzornuxorxor kpler fififi.Erdzorna nernyer ga kpler
nuhiahia siwo dzerna kormer tutuderdzi alo nuser dodo dorwornawo bumor vayi amer
veaderwo gbor ler vivimer kpler fififi mornuwo dzi tso amernu norla alo dornunorla
derwo fer agbernornor vlowo dzi.Kormer la fer nuhahia kpler gawo buna mor vazuna
amerkplorla siawo kpler dornunorlawo tor. |
. |
Kplorlawo
dzimaxormaxorse si donago tso fimor siawo mer la va dzina dekermatsor lermer kpler
hiakamer. Eyata
wo,amersi nyer amerkplorla kpler kormer haborbor dzikporla,ado dorworwor kpler dzadzernyernyer
der ngor,awor dor ler nuterga kpler anukwader mornu ler haborborwo dzikporkpor mer. |
.
|
(Jama: korruption, unehrlichkeit,Inglis: corruption, dishonesty,
Spaial: falta
de honradez, Filipino/Tagalog: di-matapat, Francey: malhonnêteté,
Swahili: rushwa, Portukis: desonestidade,
Romãniã: necinste, Somali: daacaddarro)
|
.
| Nuworwor
(nusorsror tso nuworna mer): |
...
| Ler
nusorsror mornuwo kata mer (agbaler xexler,tododo, nukporkpor),la vider donago ler
nusosror tsor the most "nuworn."mer Xler Nufiafia
mornuwo. |
. |
Nusorsror
tso nuaworwor mer enyerber asro nua zi deka tso nuaworwop mer aber nuaworwor ler
nusrorfer la ler nufiala fer kporklor ter,alo asror nuaworwor ferfer worwor mornu
na nusrorlawo kata. |
...
..
.
| Nyagber
sia "dzordzormer dzesi "enyer nyagber si miaternu azar ador mermama si vanorna amer
dzordzormer domer, "nutsumer "kpler "nyornumer." |
.
|
mermama
sia ler abe alersi woderna vovototo etu simer woder du yi sike ler nudzor na dada
ler nutsumer eye matenu ada ler nyonumer o; merdzerber miatsor nyagber sia atortor
nyagber bubu o "dzidzimer
dzersi"siker
miezana tsor dea dzesi "amernutsu"kpler "amernyornu." |
....
| Dzordzormer
dzersi,kpler efer gormerderder siwo der nutsumer nornor kpler nyornumer nornor fia
la tovovo nutor ler kornu kpler kornu domer,ler kormer kpler kormer domer. |
.
|
Miafer
tsorteorlermer na dzordzormer dzersi ertso miafer tamerbubu ler alersi vovototowo
ler dzordzormer dzersi nuti kuna der tsitsimer duferwo fer nusermama,hotsuidzikporkpor
nunyawo,kpler sidzerdzer siwo ler amerdomernyawo nuti. |
....
| Esiawoe
nyer tortror vivivowo si ka kormernuwornawo,eye woka amerkplorla dersiader fer dorworna
mornuwo. |
. |
Erdzer
na amerkplorla (aber kormernu nusorsror fer akpader)ber woaser bubu,tamerdodo kpler
nukporkpor siwo mer kormernorlawo tsorler. |
...
|
Amerkplorla
fer dorworna ha akuder mornusiwo ader vovototowo dzkportor ler amer titinamernyawo
kpler hodzikporkpor mornunyawo mer ler dzodzormer dzersi hamertorwo domer,herna tutuder
nuserdodo kormertowo fer dorwornawo mer. Xler
nufiafia dodo sikuder Dzordzormer
dzesi nuti. Tsorkperdernu
xler: fer,Dzorferdzorferkpler
Dzidzmer dzersi.
|
.
.
...
|
Hafi kporkplor
nadzer
erdzi la erhia wlihoho
tso
haborbor aloo kormertorwo gbor.
|
.
| Ferkamer.Mersor
kpler dodo nutornutor
worwor
o,elaberna
erdzer ber dokui wiwli nanor anyi (zorderder nanor amerwomer,wiwli )hafi miaternu
ayor worna ber kporkplor. |
. |
woaternu
ador nyagber sia aber nyornyor
ler amerdomer nyawo mer,
negber ber nyornyor gormerderder enyer kporkplor kpler dodomer nornor baka zu worna
derka. Xler
"Wiwli." |
...
.
.
| Amerkplorla
ernyer amersi ternu worna amerwo wlina wodokuiwo, aber zorderer wornawo.Amerdomer
nyawo nyorla .Kormer tutuderdzi dorwor dzikporla alo efer kperdernutor. |
. |
Kormer
dorworla.Tawlila .Kormer alordodo dola.Xler: Ber
Nazu Amerkplorla. |
...
|
(Jama: mobilisieren, activis,
Inglis: mobilizer, activist, animator,
Spania: activista,
Filipino/Tagalog: pakilusin,
Italia: attivista,
Swahili: ramsisha.
Francey: mobilisateur, Portukis: ativista,
Romãniã: mobilizator)
|
|
|
.
...
| Ega
kpler hotsui womernyer nu deka o.Ega ernyer kor fer dzersi si nutidor worwor amersiamer
tsorna ler, eryata wovazu nuzaza dervi. |
. |
Woternu
zaner aber hotsui fer dzidzerdzermer, hotsui dodo der afibubuwo alo ler hotsui dolidoli
mer,kpler hotsui dzadzrado mornu. (Xler "hotsui,"kpler
Hotsui
nutidorworwor Nusorsrorwo). |
...
.
..
|
Mornu
ka dzi ernyer ewlo nyinyi? "Wotsorwo derna viviti mer eye wonanawo afernyi fer mi
aber nududu erner."
|
.
| Ersia
ernyer nyargborgblor di nukonukoe si fer gborgblor nyer asitortor nyamer makormakor
dzi. |
. |
Erdzi
erdzi la amerwo dona vlo nyasia derdzi wu ber nanyi ewloawo kpler lar do vloa der
bon fer mi der "afernyi fer mi" terfer. |
.
.
....
| Hiakamer
wu ga kpler fertu manor amersi,erwu mormakpormakpor ler kperkper der amernuwo kpler
nuzazawo aber ertsi,mordodowo,nusroferwo kpler doryorferwo Esiawo kataa tso. “gborgbor
madzivider”aber nyawuamer kpler bebler,mornu manyamanya na nuzazawo kpler nuhia
amerwo didi kpler woworwor,bibi der amerbubuwo fer kperkpernuwo dzi ,makamaka der
dokui dzi, dzi manor amerfo,adanu manorsi,dzimaxorser,ta madomado kpler wiwli kpler
dordzi kporkpor nyuie fer anyi manormanor. manor anyi ner mia gbloer kpuie ko. Xler Hiakamer
fer mornuwo. |
. |
Hiakamer
ernyer fudernya ler amerdomer,eye wohia ber amerwo nakpor ta ner;ehiakamer menyer
fertu manor amersi fernya dede ko ler amer evea dewo ko dome o . Ta kporkpor na hiakamer
aternu adogo tso amerkplormorwo fiafia hiatorwo der dokui derder mornuwo dzi,kpler
tso mornukporkpor ler (nuserdodo)blibo
mer tso wornawo ler ta derder dokui wiwli kpler forlerler der agbermernyawo nuti.Eryata,hiakarmer
derderda hia forlerler der adodo herher ler dorwornawo dzi kporkpor ler mornyuiwo
nu. |
.
.
...
|
“kperdernu,”ernyer
nyagber si fia to madermader ler verver kpler dzimadzermadzer derder da meri . Ga
nana hiatorwo mernyer hiakamer dzidudu o. |
. |
Aber
amerkplorla siwo fer dorworna ernyer hiakamer mornuwo derderda eye mernyer verver
kpler dzimadzermer si mer wolerna amer dena o la ,mi gbernu ler mornu siwo diber
(yerwoa der hiakamer dzikpotor kpler ga mama na hiatorwo). |
...
.
...
| Aber
amerkplorlawo la, mieworna dor herna hia si nyer amerdomer gblermor derderda to hiakamermorwo
mer kuku,kpler aforderder na miadokuiwo tutu herna mornu gblernuawo derder da.Esi
hiakamer la amerdomer nugblerla wonyer ta la,er derderda
ha ernyer amerdomenya nuti dorworna. |
. |
Mornu
ever siwo dernu wonoerwomer la zaza ernyo na hiakamer derderda (fufofomernornor kpler
ler amerdolui si nornor mornuwo)nyer mornu ever siwo fer dodowo nuti miefianu le
afisia: Kormer
Kporkplor mornu,kpler Ho
alo fertu kporkpor fer wiwli mornu. |
.
..
| Hiakamer
Dziderderkportor: |
...
| Nyagber
" dziderderkportor"gormerderder enyer ber nawor naner woazu sue der erdzi wu. Xler Nusorsrowo
tso Nuserdodo Kormer nuti. |
. |
Vovototo
vi si ler “kperkperdernu” ler hiakamer mer ernyer nunamer wornawo afar dzi vie
ko tso fudernamer siwo ler hianyernyer mer gaker hiakamer,
dziderder erdzerna ber erler mor dzordzoer dzi na hiakamer la nutor derder da. |
...
.
.
| Dzikporkpor
mornu gbatorwo na derdie nornor: |
...
| Derdie
nornor fer derderfia ler dzikporkpor gbatorwo, fer mornu siwo WHO fiana kpler nuserdodowo
,wonyer nusorsror dodowo kpler worna siwo dziworwor hia na hiatorwo kpler amersiwo
nyer dukormerviwo tso ho ga makpor makpor dukorwo mer. |
. |
Nusorsror
siwoler dodo la mer wofia kpler gberterterdzi na hovi zaza kpler doryoryor mornu
maxor asiwo dziworwor ler dorlerler suetor siwo ka amer xerxlermer sor gborwo ler
dukor blibo lamer,eye mernyer ber woatsor dukor la fer hovi si li la atsor tufer
xor asi, na doryoryor dertowo(ler kpodernu mer doryoryor kpler mor xor asiwo)si anyer
doryor mornu siwo ader hotsui torwo kodzi o. |
...
| Nusorsror
la ha der dzersii ber derdier nornor tso berlerler na miadokui diwu dordada,eye efer
viderder fia berna ameryi nugberwo dziderkportor (amerwo fer kuku)kpler nusermanornutorwo
(dorlerlawo)ersia sorsror fer vider dzer amernuverver worwor, eye woder vovo viader
dukor fer ho dzikpornyawo mer. |
. |
Nusorsror
la ha fia ber woaternu ana herher amergerde ler doryoryor fer adanu borboer torwo
mer alerber woawo aternu atsor wofer adanu wo ayi korfer nutonuto womer ler dukor
lamer, eye amersiawo aternu ador dordada si serser wu wofer worwor la doder dordafer
gawo. |
...
| Dokuisi
berlerler mornu sia si woyorna kpuie ber PHC ler vevie na amerkplorla siwo ler dor
worm ler dukor hotsui manorsitorwo mer,elaberna erhia ber amersiamer naser ergomer,eyer
wovazu mornu nyuie si dzi nuzarzarwo mama der hahiawo nu woderna . |
... |
Nusorsror
siwo ler berlerler mornu gbatorwo na dedienornor(PHC)la ernyo na kormer kplormor
bubuwo ha,aber amerdomernyawo fer dorworna .Kpor nkor nana ler Yevu gbermer PHC. |
...
..
| Agberderder
amernyawomer: |
...
| Agberderder
amernyawomer gormer ernyer gborgbor nana ("agbernornor") amerta aber kormer. |
... |
Erdzierdzi
wodorner ber "Agbergborgbor" (merdzer ber miatortoer kpler nutatawo fer agbergorgbor
ler sini dzi o).Kpor
Agbernanai. |
..
..
...
| (Jama: Empowerment, Macht, die
stärkung, Stärken, Inglis: capacity
development, empowerment,
power, strengthening,
Spania: capacidad, potenciación,
Filipino/Tagalog: pagpapalakas,
Francey: capacité, empowerment,
हिन्दी (Hindi): षमता विकास अधिकारिकरण,
Italia: empowerment, Swahili:kujengea
uwezo, Portukis:capacidade, desenvolvimento
de capacidade, fortalecendo, Romãniã: dezvoltarea
capacitatii, intarire,
Pyccкий: Рaзвития,
Somali: xoojinta) |
.
––»«––
|